Peza do mes

En outubro de 1971 José Suárez Fernández (1902-1974), a quen se dedica o Día das Artes Galegas deste ano 2026, fai a súa derradeira exposición no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense. Despois de ter exposto por todo o mundo era paradoxalmente a primeira vez que o facía en Ourense. Presentou unha mostra das súas coleccións fotográficas realizadas ao longo da súa traxectoria dende os anos 30, obra cun carácter moi singular dentro da fotografía histórica galega.

As pesas de tear tardorromanas do Conxunto Arqueolóxico-Natural de Santomé (Ourense), datadas entre finais do século IV e comezos do V d. C., evidencian a importancia da produción téxtil doméstica na Gallaecia tardía. Estas pezas cerámicas, pertencentes a un tear vertical, documentan unha actividade esencial na economía rural e permiten analizar o papel central das mulleres na transmisión de saberes, no sostemento da comunidade e nas estratexias de coidado durante a transición á Alta Idade Media.

A peza estudada é unha cabeza antropomorfa tallada en granito procedente do xacemento galaico-romano da Cidbá de Armea (Allariz, Ourense). Foi atopada na campaña de escavación de 2021 nun nivel asociado ao abandono da primeira ocupación do asentamento, datado a comezos do século I d. C.

Os recortes de letras capitulares que hoxe se conservan no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense proceden de libros monásticos dos séculos XVI e XVII. Estas letras, realizadas con gran calidade técnica e seguindo modelos caligráficos como os de Juan de Icíar, permiten coñecer os materiais, as tintas, as cores e os métodos de traballo de escribas e iluminadores, así como reconstruír parcialmente libros hoxe desaparecidos.

Esta cachimba de arxila aparece fragmentada durante unha escavación arqueolóxica que se deu entre os anos 2023 e 2025 no Camiño Real de acceso á fortaleza de Monterrei. O estudo identifica este fragmento como parte dunha pipa holandesa do tipo “Xonás e a balea”, un motivo moi popular nos Países Baixos desde o século XVII. Presenta tamén marcas dun fabricante pouco documentado, do que só se coñecen dous paralelos: un exemplar atopado en Gouda e outro nas escavacións da igrexa da Concepción en Tenerife.

Georges-Louis Leclerc, conde de Buffon (1707–1788), foi un naturalista francés nacido en Montbard (Borgoña), recoñecido como un dos principais precursores da bioloxía moderna e da teoría evolutiva.

O xacemento arqueolóxico de Aquae Querquennae (Baixa Limia, Ourense) constitúe un dos campamentos romanos máis importantes da Península Ibérica, grazas ás escavacións e ás prospeccións xeofísicas, que permitiron reconstruír a súa ordenación urbanística e identificalo como base da Cohors III da Legio VII Gemina, ligada á construción da Vía Nova a finais do século I e comezos do II d.C. O labor de investigación e difusión foi impulsado durante cincuenta anos polo catedrático Antonio Rodríguez Colmenero e o Grupo Arqueolóxico Larouco.

A peza consiste nun amuleto fálico elaborado en ámbar do Báltico, concibido para o uso individual a xeito de colar. Aínda que en museos españois se conservan numerosos exemplares semellantes, non é habitual que aparezan tan ben contextualizados. Neste caso, o achado procede da campaña arqueolóxica de 2015 en Aquae Querquennae.

O poema Los Caneiros, composto por Sofía Casanova en 1912 tras asistir á romaría homónima celebrada en Betanzos, constitúe unha emotiva homenaxe á súa Galicia natal, á que regresaba despois dunha prolongada ausencia.

O cáliz obxecto de estudo, conservado no Museo Arqueolóxico de Ourense e cunha datación aproximada arredor da primeira metade do século XVI, constitúe un exemplo representativo do tardogótico na ourivaría litúrxica peninsular. Realizado en prata coa copa sobredourada, destaca pola súa base circular, hastil poligonal e un característico nó formado por casquetes semiesféricos decorados.

Dende o principio dos tempos o ser humano construíu artefactos nos que puidese habitar algo daquelas persoas que pasaron ao reino dos mortos. No século XVIII demándanse máscaras funerarias de celebridades da cultura e política, ben como obxecto de colección, ben como veneración da persoa.

O fragmento cerámico, recuperado durante as escavacións de 2023 na mansio romana de Os Baños de Río Caldo, é unha peza de pasta alaranxada de 7,1 x 9,5 cm que destaca polo seu gravado postcocción con trazos profundos realizados cunha punta fina. A inscrición, na que se aprecia o enigmático termo “Ogeresibus”, tamén atopado en 1989, presenta caracteres de entre 1 e 1,4 cm, cunha S inicial notablemente máis grande, e mostra erosións antigas nalgúns trazos.